Έχεις ή δεν έχεις…τον έλεγχο;

Έχεις ή δεν έχεις…τον έλεγχο;

Κάποιοι άνθρωποι φαίνεται να έχουν μια εμμονή με τον έλεγχο επί παντός επιστητού  στη ζωή αυτή. Άλλοι αποδέχονται την πραγματικότητα, ότι δηλαδή πολλά πράγματα μπορούν να τίθενται υπό τον έλεγχό μας, ενώ άλλα δεν εξαρτώνται απαραιτήτως από τη δική μας δράση / αντίδραση / βούληση / επιλογή. Βεβαίως, θα υπάρξουν κι εκείνοι που τείνουν να αδιαφορούν και παίρνουν από τη ζωή έτσι απλά οτιδήποτε έχει να τους προτείνει η ίδια, χωρίς να τους ενδιαφέρει να ελέγξουν κάτι στις διαδικασίες.

Ας δούμε όμως λίγο δομημένα το θέμα του ελέγχου και τη σχέση του ελέγχου με την πίεση και το άγχος που βιώνουμε καθημερινά.

Το να έχει κανείς προσωπικό έλεγχο επάνω στις εξελίξεις της ζωής του μάλλον σημαίνει ότι έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει και να δρα αναλόγως, ώστε να επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα που έχει κατά νου ή / και να αποφύγει οτιδήποτε φαίνεται ενοχλητικό. Με άλλα λόγια, έχω τον έλεγχο σημαίνει πως μπορώ με τα δικά μου χέρια να πλάθω τα κουλουράκια όπως μου αρέσουν και πρωτίστως να φτιάξω κουλουράκια επειδή ακριβώς μου αρέσουν, άρα δεν νιώθω υποχρεωμένος/η να φάω τα κουλουράκια ή οποιοδήποτε έδεσμα όπως τυχαία θα μου προσφερθούν- αν προσφερθούν.

Συνήθως, για τους ανθρώπους της πρώτης και της δεύτερης κατηγορίας της πρώτης παραγράφου του κειμένου- δηλαδή για εκείνους που έχουν εμμονή με τον έλεγχο ή που επιθυμούν να νιώθουν ότι έχουν έναν σημαντικό έλεγχο σε πολλά θέματα στη ζωή- η αίσθηση ότι μπορούν να έχουν τον έλεγχο συντελεί στο να βιώνουν λιγότερη πίεση / ένταση στην καθημερινότητα, άρα και στο να χαίρονται περισσότερο τη ζωή!  

Ο έλεγχος μπορεί να εξηγηθεί / αναλυθεί σε κάποιες υποκατηγορίες. Για παράδειγμα, υπάρχει ο έλεγχος που έχει να κάνει με τη συμπεριφορά, τη δράση, κάποιες τεχνικές ή στρατηγικές που χρησιμοποιεί κανείς έτσι ώστε να βιώσει μια αγχογόνο συνθήκη με ηπιότερο τρόπο. Εδώ, δηλαδή, έχουμε να κάνουμε με μια πρακτική αντιμετώπιση του ελέγχου. Αγχώνομαι λιγότερο για τα κιλά μου, όταν προσέχω τη διατροφή μου, για παράδειγμα.

Επίσης, συζητούμε για τον έλεγχο που σχετίζεται με τη νόηση, τη γνωστική λειτουργία, όταν ουσιαστικά χρησιμοποιούμε νέους τρόπους αντίληψης, θέασης και επεξεργασίας των πραγματικών ερεθισμάτων / δεδομένων που έχουμε να αντιμετωπίσουμε κάθε φορά. Εδώ περισσότερο αποκτούμε ή ανακτούμε τον έλεγχο αλλάζοντας τρόπο και μοτίβα / σχήματα σκέψης. Αγχώνομαι λιγότερο για την ταχύτητα απώλειας των περιττών κιλών, διότι πρωτίστως θεωρώ πως βρίσκομαι σε έναν πολύ καλό δρόμο φροντίδας της υγείας και της ευεξίας μου, εφόσον ακολουθώ μια υγιεινή διατροφή.

Περαιτέρω, έχουμε τον έλεγχο που συνδέεται με την απόφαση, με άλλα λόγια, νιώθουμε ότι μπορούμε να ελέγχουμε μια κατάσταση, επειδή έχουμε τη δυνατότητα της επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικές εναλλακτικές, άρα δεν αισθανόμαστε εγκλωβισμό μέσα σε μια υποχρεωτική πορεία εξελίξεων. Νιώθω πιο άνετα και χαλαρά με το θέμα των περιττών κιλών και τη διαχείρισή του, καθώς μπορώ να αποφασίσω ποια από τις διαφορετικές μεθόδους που μου προτείνονται με εξυπηρετεί για να επιλύσω το ζήτημα.

Τέλος, η αίσθηση του ελέγχου πολλές φορές είναι μεγαλύτερη, όταν έχουμε το χρόνο, αλλά και τον τρόπο να λάβουμε πληροφορίες για ένα ζήτημα – τα αίτια, τις λεπτομέρειες ή και τις προεκτάσεις του, καθώς και τα αποτελέσματα, τις συνέπειες αυτού του ζητήματος. Η πληροφόρηση είναι όντως σημαντική, γιατί μας δίνει έδαφος επίγνωσης και ανάλογης προετοιμασίας, άρα μπαίνουμε πιο άνετα στο κομμάτι του πρακτικού ελέγχου με τη συμπεριφορά, καθώς επίσης δίνεται επαρκής χρόνος για να δουλέψουμε και με το γνωστικό κομμάτι του ελέγχου της όποιας κατάστασης. Αισθάνομαι ότι έχω τον έλεγχο της κατάστασης στην προσπάθεια απώλειας κιλών και δεν πιέζομαι, διότι εγκαίρως μετέβην στο γιατρό, ο οποίος αναλυτικά με ενημέρωσε για την κατάσταση της υγείας μου και μου έδωσε σωστές κατευθύνσεις και επιστημονικές οδηγίες, έτσι ώστε να βρω τη λύση στο ζήτημα, να απαλλαγώ από το περιττό βάρος και να καταφέρω να δω εξαιρετική βελτίωση στους δείκτες των εξετάσεων αίματος την επόμενη φορά.

Ας δούμε όμως όλα τα παραπάνω με ένα απλό παράδειγμα:

Η μεσήλικας Χ αισθάνεται αγχωμένη, επειδή πρέπει να δώσει εξετάσεις σε έναν διαγωνισμό, ούτως ώστε να τακτοποιηθεί επαγγελματικά. Ας δούμε ένα ένα τα κομμάτια του ελέγχου που θα την βοηθήσουν να αισθανθεί πιο χαλαρή με όλη τη διαδικασία των εξετάσεων:

  • Πρακτικά: η Χ μπορεί να θέσει ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα μελέτης το οποίο και θα τηρήσει, έτσι ώστε να νιώσει ότι κατέχει επαρκώς την ύλη των γνωστικών αντικειμένων όπου θα κληθεί να ανταποκριθεί στις εξετάσεις. Όσο περισσότερο τηρεί η Χ το πρόγραμμα μελέτης, τόσο καλύτερα θα αισθάνεται
  • Νοητικά / γνωστικά: η Χ μπορεί να εστιάσει στα θετικά της διαδικασίας. Δηλαδή στο ότι πρωτίστως μαθαίνει εις βάθος κάποια πράγματα μελετώντας, δευτερευόντως δε στο ότι θα αισθανθεί πολύ όμορφα με την ενδεχόμενη επιτυχία στις εξετάσεις
  • Όσον αφορά στην απόφαση: η Χ έχει την εναλλακτική να μελετά πολλές ώρες σε συγκεκριμένες ημέρες εβδομαδιαίως είτε λιγότερες ώρες καθημερινά
  • Όσον αφορά στην πληροφόρηση: η Χ μπορεί να προσπαθήσει να λάβει πληροφορίες για τα θέματα των εξετάσεων σε προηγούμενες παρεμφερείς περιπτώσεις διαγωνισμού, έτσι ώστε να εξοικειωθεί με τον τρόπο και την ύλη της εξέτασης. Παράλληλα, θα μπορούσε να πληροφορηθεί σχετικά με τον τρόπο και τα κριτήρια βαθμολόγησης, έτσι ώστε να μπορέσει να ρίξει μεγαλύτερο βάρος σε κάποια πράγματα και λιγότερο σε άλλα, αναλόγως των πληροφοριών που θα λάβει

Ενδεχομένως, σε τέτοιες περιστάσεις οι περισσότεροι άνθρωποι μπλοκάρουν κάπου στο νοητικό / γνωστικό επίπεδο, κάτι που βραχυκυκλώνει και τα υπόλοιπα σημεία του ελέγχου. Στο παράδειγμά μας, η Χ θα μπορούσε να μπλοκάρει, ίσως, εφόσον σκέπτεται ότι «δεν θα πετύχει», ότι «δεν μπορεί να μελετήσει αποτελεσματικά», ότι «μπορεί να χρειάζεται κάποιος γνωστός για να την υποστηρίξει και να λάβει την ευκαιρία εργασίας». Με άλλα λόγια, η Χ μπορεί να μπλοκάρει, επειδή δεν εστιάζει στο θετικό μήνυμα και νόημα της προσπάθειας που καλείται να κάνει, αλλά σε μια ενδεχόμενη αρνητική έκβαση της προσπάθειας, την οποία, ωστόσο, η Χ τείνει να αντιμετωπίζει σαν βέβαιη έκβαση, άρα δεν μπορεί να διακρίνει με ψυχραιμία κάποιον λόγο, ώστε να εργαστεί μεθοδικά με τα υπόλοιπα κομμάτια του ελέγχου.

Πολλές φορές στις συνεδρίες ψυχολογικής υποστήριξης με επίκεντρο την ψυχική υγεία- ισορροπία – ανάπτυξη αντιμετωπίζουμε το θέμα του ελέγχου, ένα θέμα που απασχολεί σε πολλαπλά επίπεδα πολύ κόσμο σε κάποιες φάσεις της ζωής. Είναι γεγονός πως η μεθοδική προσπάθεια και η δουλειά με θέληση, καλή πίστη, αφοσίωση και κοινή στόχευση φέρνουν αποτελέσματα, διότι ένας άνθρωπος μπορεί να επιφέρει αλλαγές, εφόσον το επιθυμεί, τόσο στον τρόπο που σκέπτεται, όσο και στον τρόπο που δρα / αντιδρά στα ερεθίσματα που λαμβάνει και που κάποτε προξενούν φόρτιση, ανησυχία και αίσθημα αβεβαιότητας / ανεπάρκειας.

————————————————————————————————————————————————————————————————–

Πηγή έμπνευσης κ ορισμένων επιστημονικών πληροφοριών: Sarafino, E.P. (1998). Health psychology. Biopsychosocial interactions (3rd ed.). New York: John Wiley & Sons, Inc.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.